پلاویکس در شرایط پس از حملات قلبی یا دردهای آنژین قلبی کنترل نشده و پس از عمل های جراحی قلب و عروق مانند استنت گذاری عروق قلب کاربرد دارد . پلاویکس با کاهش چسبندگی پلاکت ها از تجمع پلاکتی و تشکیل لخته جلوگیری می نماید و این کار احتمال بروز حملات قلبی یا سکته را کاهش میدهد. در این مطلب، با ویژگی، مزایا، نحوه مصرف و عملکرد این دارو آشنا خواهیم شد.
فهرست محتوا
قرص پلاویکس چیست؟
قرص کلوپیدوگرل که با نام های تجاری پلاویکس، اسویکس و زیلت شناخته میشود، یکی از داروهای مهم ضد پلاکت است که با جلوگیری از به هم چسبیدن پلاکت ها، مانع تشکیل لخته خون میشود. پلاکت ها نقش اصلی در فرایند لخته سازی دارند و مهار آن ها باعث روان تر شدن جریان خون در عروق و رساندن اکسیژن به اندام های حیاتی مانند قلب و مغز می گردد. به همین دلیل این دارو نقش موثری در پیشگیری از سکته قلبی و سکته مغزی دارد. پلاویکس بیشتر در افرادی با سابقه سکته یا مبتلا به تصلب شرایین تجویز میشود تا از بروز مجدد عوارض جلوگیری کند. دوز رایج آن روزانه یک قرص ۷۵ میلی گرم است، اما مقدار و مدت مصرف باید دقیقا طبق نظر پزشک باشد و قطع خودسرانه آن خطرناک است.
چرا تجویز میشود؟
پلاویکس یا کلوپیدوگرل زمانی تجویز میشود که خطر تشکیل لخته خون در بدن بالا باشد؛ وضعیتی که میتواند به سکته قلبی، سکته مغزی یا انسداد ناگهانی عروق منجر شود. این دارو با مهار فعالیت پلاکت ها، مانع چسبیدن آن ها به یکدیگر شده و از ایجاد لخته های خطرناک جلوگیری میکند. پزشکان معمولاً پلاویکس را برای بیمارانی که سابقه سکته قلبی، سکته مغزی ایسکمیک، بیماری عروق محیطی یا استنت قلبی دارند، تجویز میکنند. اهمیت این دارو به ویژه پس از آنژیوپلاستی و گذاشتن استنت بسیار بالاست، زیرا قطع یا مصرف نامنظم آن میتواند خطر لخته حاد و عوارض تهدید کننده حیات را به طور چشمگیری افزایش دهد
عملکرد دارو
این دارو ابتدا از طریق معده به کبد رسیده و در کبد در اثر فعالیت آنزیم های فعال کننده به متابلیت های فعال تبدیل می شود. داروی فعال شده در کبد، با اتصال به پلاکت های خون، آنها را به صورت دایمی غیرفعال می کند. با مهار پلاکت ها، روند فعال شدن و اتصال پلاکت ها به هم مهار شده و از آنجا که اتصال پلاکت ها عامل اصلی تشکیل لخته خون است، لذا لخته خون تشکیل نخواهد شد.
ویژه: کلینیک زخم در تهران
کلوپیدوگرل معمولا در کنار آسپیرین برای درمان بیماری های مرتبط با لخته های شریانی مورد استفاده قرار می گیرد. مانند سکته قلبی، سکته مغزی، حملات حاد قلبی. در افرادی که استنت قلبی یا استنت در سایر عروق بدن دارند، بسته به نوع استنت و نوع بیماری، تا مدت مشخصی در کنار آسپیرین استفاده می شود. در افرادی که به آسپیرین حساسیت دارند، می توان آن را به جای آسپیرین استفاده کرد.
Clopidogrel (Plavix®) is an antiplatelet drug you can take to prevent blood clots. It keeps platelets in your blood from coming together and making clots. You may need clopidogrel to prevent future issues if you had a heart attack, stroke or certain types of heart surgery.
کلوپیدوگرل (پلاویکس) یک داروی ضد پلاکت است که میتوانید برای جلوگیری از لخته شدن خون مصرف کنید. این دارو از تجمع پلاکتها در خون و ایجاد لخته جلوگیری میکند. اگر دچار حمله قلبی، سکته مغزی یا انواع خاصی از جراحی قلب شدهاید، ممکن است برای جلوگیری از مشکلات بعدی به کلوپیدوگرل نیاز داشته باشید.
اشکال و انواع دارو
- داروی کلوپیدوگرل در قرص های ۷۵ میلی گرم موجود است. در ایران این دارو به نام های مختلف در دسترس است.
- قرص پلاویکس ۷۵ میلی، Plavix
- قرص اسویکس ۷۵ میلی، Osvix
- قرص زیلت Zyllt 75 میلی
- و قرص کلوپیدوگرل ۷۵ میلی
دوز و زمان مصرف
در ابتدای شروع مصرف دارو جهت سرعت بخشیدن به شروع اثر دارو همزمان ۴ تا ۸ عدد قرص به صورت همزمان باید مصرف شود. طول مدت مصرف این دارو در افرادی که همزمان از آسپیرین یا سایر رقیق کننده های خون استفاده می کنند، از یک ماه تا یکسال است. البته این دوره با نظر پزشک معالج می تواند کاهش یا افزایش پیدا نماید البته دراین روند مواد غذایی رقیق کننده هم تا حدودی تاثیر گذارند. در افرادی که این دارو را به جای آسپیرین استفاده می کنند، طبیعتا طول درمان طولانی تر خواهد بود. «دوز اولیه معمولاً ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم (طبق نظر پزشک) است»
اگر مصرف دارو یک بار در روز است، ترجیح زمانی خاصی برای آن وجود ندارد ولی لازم است هر روز در زمان مشخصی میل شود. در این شراط بهتر است دارو همزمان با آسپیرین مصرف نشود و ۱۲ ساعت فاصله بین مصرف کلوپیدوگرل و آسپیرین وچود داشته باشد. سایر نکات مربوط به استفاده را در ادامه ذکر کردیم:
- اگر توصیه به مصرف دو بار در روز است، بهتر است با فاصله ۱۲ ساعت صبح و شب استفاده شود.
- اگر مصرف دارو را فراموش کردید، تا ۶ ساعت مانده به مصرف دوز بعدی می توانید آن را استفاده نمایید. بعد از ان بهتر است دارو را مصرف نکرده و دوز بعدی را در ساعت مشخص مصرف نمایید
- مصرف دارو با غذا یا بدون غذا تاثیری در جذب آن ندارد.
- کلوپیدوگرل را می توان خارج از یخچال، در دمای معمولی اطاق به دور از نور مستقیم و حرارت نگهداری کرد.
- موقع خوردن دارو لازم است دارو با آب زیادی مصرف شود تا احیانا دارو در مری و ابتدای معده موجب سوزش و التهاب نگردد.
همواره دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید و در صورت وجود هر گونه تردید با پزشک یا داروساز مشورت نمایید. در صورت سابقه نوعی درد قفسه سینه یا حمله قلبی، پزشک درمان را با ۳۰۰ میلی گرم پلاویکس( ۴ قرص ۷۵ میلی گرمی) شروع می کند و سپس با دوز ۷۵ میلی گرم در روز ادامه می دهد. دارو باید به صورت خوراکی با یا بدون غذا و هر روز در زمان مشابهی مصرف شود. لازم است مصرف دارو را تا زمانی که پزشک تجویز می کند ادامه دهید.
نکات قابل توجه قبل از مصرف دارو:
در صورت وجود هر یک از موارد زیر از مصرف دارو خودداری نمایید:
- حساسیت به کلوپیدوگرل یا هر یک از اجزای دارو
- ابتلا به خونریزی در اثر بیماری هایی مثل زخم معده یا خونریزی مغزی
- بیماری شدید کبدی
در صورت وجود موارد ذکر شده یا داشتن هرگونه تردید، قبل از مصرف دارو با پزشک مشورت کنید.
موارد احتیاط:
در صورت وجود موارد زیر ، قبل از مصرف دارو به پزشک اطلاع دهید:
- وجود خطر خونریزی از قبیل:
- وضعیت های پزشکی منجر به خونریزی داخلی مثل زخم معده
- اختلالات خونی منجر به خونریزی داخلی (در بافتها یا مفاصل)
- آسیب اخیر شدید
- جراحی اخیر(شامل جراحی های دندانی)
- قصد انجام جراحی(شامل جراحی های دندانی) در ۷ روز آینده
- سابقه تشکیل لخته در شریانهای مغزی(سکته مغزی ایسکمیک) در ۷ روز اخیر
- بیماری کبدی یا کلیوی
- سابقه حساسیت به هر یک از داروهای تجویز شده
- بارداری یا شیردهی
بیشتر بدانید: پنتوکسی فیلین چگونه اثر میکند؟
عوارض قرص پلاویکس
از عوارض قرص پلاویکس که در بیماران قلبی عرروقی بکار رفته و مانع ایجاد لخته می شود، می توان به کبودی پوست و خونریزی نقاط مختلف بدن اشاره کرد. مصرف قرص پلاویکس می تواند منجر به بروز عوارض جانبی شود، از جمله:
| علامت | شرح |
|---|---|
| خون دماغ شدن یا خونریزیهای مداوم | خونریزیهایی که به طور خود به خود یا طولانی متوقف نمیشوند. |
| مدفوع خونی یا قیری رنگ | وجود خون در مدفوع یا رنگ غیرطبیعی مدفوع (مانند قیر). |
| سرفه خونی یا استفراغ به رنگ قهوه | وجود خون در سرفه یا استفراغ با رنگ غیرطبیعی (قهوهای). |
| پوست رنگ پریده | کمرنگ شدن پوست به دلیل کمبود خون یا اکسیژن. |
| ضعف | احساس خستگی یا ناتوانی شدید. |
| تب | افزایش دمای بدن به دلیل عفونت یا شرایط دیگر. |
| یرقان (زردی پوست و چشم) | زرد شدن پوست و چشمها به دلیل مشکلات کبدی. |
| کبودی | ایجاد کبودیهای غیرمعمول و بدون دلیل مشخص. |
| خونریزی غیرمعمول | خونریزی از بینی، دهان، واژن یا مقعد به طور غیرطبیعی. |
در صورت مشاهده خونریزی طولانیمدت یا وجود خون در مدفوع و ادرار، باید فوراً با پزشک مشورت شود. بسیاری از عوارض شایع پلاویکس مانند کبودی یا خونریزی خفیف معمولاً طی چند روز تا چند هفته برطرف میشوند، اما در صورت شدید شدن یا تداوم، مشاوره پزشکی ضروری است. خونریزی خفیف گهگاه در مصرفکنندگان پلاویکس دیده میشود و این دارو علت خوندماغ نیست، بلکه مانع تشکیل لخته میشود. در صورت خوندماغ، از قرار دادن هر شیء در بینی خودداری کرده و اگر بیش از ۱۵ دقیقه ادامه یافت یا بدتر شد، به پزشک مراجعه کنید. سردرد خفیف نیز ممکن است رخ دهد؛ معمولاً استامینوفن ایمنترین مسکن است. در صورت سردرد ناگهانی یا شدید، باید فوراً بررسی پزشکی انجام شود.
خون در ادرار عارضه دیگر پلاویکس
در طول درمان با پلاویکس وجود خون در ادرار ممکن است رخ دهد؛ اما داشتن خون در ادرار گاهی اوقات می تواند نشان دهنده خونریزی جدی یا مشکلات کلیوی باشد و در موقع خونریزی بهبود زخم با تاخیر انجام شود. اگر هنگام مصرف پلاویکس تغییری در رنگ ادرار خود مشاهده کردید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید.
خارش بدن
مصرف پلاویکس می تواند منجر به خارش بدن شود. در بعضی موارد، خارش می تواند نشانه ای از واکنش آلرژیک خفیف به دارو باشد.
اسهال
هنگام مصرف بیشتر داروها از جمله پلاویکس ممکن است دچار اسهال یا ناراحتی معده شوید. در یک مطالعه بالینی، ۲۳/۰ درصد از افرادی که پلاویکس مصرف کردند، در طول درمان به اسهال شدید مبتلا شده بودند. در این شرایط سعی کنید مایعات زیادی بنوشید تا از کم آبی بدن شما جلوگیری شود؛ اما در صورت بروز هر گونه تغییر رنگ در اسهال با سیاه و یا صورتی با پزشک خود تماس بگیرید. این تغییرات رنگ می تواند نشان دهنده خونریزی جدی در داخل بدن شما باشد.
تغییر فشار خون
پلاویکس به ندرت منجر به تغییر در فشار خون می شود. با این حال، افت ناگهانی فشار خون ممکن است علامت خونریزی جدی داخلی باشد که از عوارض جانبی احتمالی پلاویکس است. اگر علائم فشار خون پایین، مانند سرگیجه یا سبکی سر هنگام ایستادن دارید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید.
درد عضلانی
پلاویکس می تواند در برخی شرایط منجر به درد عضلانی شود. هنوز علت اصلی این درد در افرادی که پلاویکس مصرف می کنند مشخص نیست؛ اما اگر هنگام مصرف پلاویکس درد عضلانی شدیدی را احساس می کنید، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید. آنها می توانند علت را بررسی و در صورت نیاز درمان های پزشکی را تجویز کنند.
تنگی نفس
تنگی نفس یک عارضه جانبی رایج Plavix نیست، اما ممکن است علامت یک عارضه جانبی جدی دارو باشد. تنگی نفس در افرادی که این دارو را مصرف می کنن، می تواند نشانه یک عارضه جانبی خطرناک به نام پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک (TTP) باشد. با TTP، لخته های خون در بدن ایجاد می شود.
برخی از لخته های خون می توانند در بازوها یا پاها ایجاد شوند و سپس به ریه ها منتقل شوند و بافت های ریه را مسدود کنند. این وضعیت به عنوان آمبولی ریوی (PE) شناخته می شود. علائم PE می تواند شامل تنگی نفس و درد قفسه سینه باشد. این شرایط بسیار خطرناک است و می تواند زندگی بیمار را تهدید کند.
در صورت داشتن تنگی نفس غیرقابل توضیح، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید. ممکن است به درمان فوری نیاز داشته باشید.
دل درد
درد معده از عوارض جانبی شایع پلاویکس نیست. با این حال، اگر هنگام مصرف این دارو درد معده یا گرفتگی دارید، احتمال دارد دچار خونریزی معده شده باشید. خونریزی جدی از عوارض جانبی احتمالی Plavix است. درد معده همچنین می تواند نشانه یک عارضه جانبی خطرناک به نام پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک (TTP) باشد. اگر هنگام استفاده از پلاویکس درد معده دارید، حتما بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید.
تداخلات دارویی
پلاویکس اغلب به همراه سایر داروها تجویز می شود. نوع داروهایی تجویزی به علت اصلی بیماری شما بستگی دارد. پلاویکس اغلب برای درمان بیماری های مختلف همراه با آسپرین تجویز می شود. به ترکیب پلاویکس و آسپرین، درمان ضد پلاکت دوتایی گفته می شود. هر دو دارو از تشکیل لخته های خونی جلوگیری می کنند.
چندین مطالعه نشان داده است که استفاده از این داروها در کنار هم به جای مصرف هر یک از داروها، فواید بیشتری دارد. پلاویکس برای استفاده در ترکیب با آسپرین برای جلوگیری از حمله قلبی و سکته در افراد مبتلا به سندرم حاد کرونر (ACS) مورد تایید سازمان غذا و دارو است.
نمونه هایی از برخی از داروهای رقیق کننده خون که ممکن است با Plavix استفاده شوند، عبارتند از:
- وارفارین (کومادین)
- ریواروکسبان (Xarelto)
- apixaban (الیکیس)
- ادوکسابان (ساوایسا)
- فونداپارینوکس (Arixtra)
- بتریکسابان (Bevyxxa)
- دبیگاتران (پراداکسا)
- انوکساپارین (Lovenox)
جایگزین های دارویی
در برخی بیماران، بنا به تشخیص پزشک، استفاده از دارویی غیر از پلاویکس ضرورت پیدا میکند. مهم ترین جایگزین های دارویی پلاویکس شامل تیکاگرلور و پراسوگرل هستند که هر دو از گروه داروهای ضد پلاکت محسوب میشوند و با مکانیسم مهار پلاکت ها عمل میکنند. انتخاب جایگزین مناسب به عواملی مانند سابقه خونریزی، سن بیمار، وجود بیماری های زمینه ای، نوع استنت قلبی و تحمل دارویی بستگی دارد. در مواردی که پلاویکس اثربخشی کافی نداشته باشد یا خطر خونریزی افزایش یابد، پزشک ممکن است داروی دیگری را جایگزین کند. توجه به این نکته ضروری است که هرگونه تغییر دارویی باید صرفا تحت نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی پلاویکس تعویض میشود؟
تعویض پلاویکس معمولا زمانی مطرح میشود که مصرف این دارو با عوارض قابل توجه همراه باشد یا اثر محافظتی کافی ایجاد نکند. بروز خونریزی های شدید، واکنش های حساسیتی، مشکلات گوارشی مقاوم یا شواهد آزمایشگاهی مبنی بر پاسخ ضعیف پلاکتی از دلایل شایع تغییر دارو هستند. همچنین در برخی بیماران قلبی پرخطر، به ویژه پس از آنژیوپلاستی یا استنت گذاری، پزشک ممکن است داروهای ضد پلاکت قوی تری را ترجیح دهد. شرایط خاص مانند نیاز به جراحی، تغییر وضعیت بالینی یا تداخل دارویی جدی نیز میتواند تصمیم به تعویض پلاویکس را ضروری کند. در هر صورت، تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی دقیق پزشکی و بدون قطع خودسرانه دارو اتخاذ شود.
چند نکته مهم
مصرف الکل همزمان با کلوپیدوگرل خطر خونریزی را افزایش میدهد و باید از آن اجتناب شود. قطع ناگهانی این دارو خطرناک است و میتواند باعث لخته حاد، بهویژه در استنت قلبی شود. در صورت نیاز به جراحی یا اقدامات دندانپزشکی، حتماً پزشک را از مصرف دارو مطلع کنید.
در طول مصرف کلوپیدوگرل باید از فعالیتهایی که احتمال خونریزی دارند پرهیز کرده و هنگام اصلاح و مسواک زدن احتیاط کنید. سابقه زخم معده، خونریزی، جراحی اخیر یا حساسیت دارویی باید قبل از مصرف به پزشک اطلاع داده شود. اگر یک دوز فراموش شد، فقط در صورتی مصرف شود که تا نوبت بعدی حداقل ۶ ساعت باقی مانده باشد و از مصرف همزمان دو دوز خودداری شود.
این دارو خطر خونریزی را افزایش میدهد؛ بنابراین در صورت بروز خونریزی غیرعادی باید به پزشک مراجعه کرد. مصرف آن در شیردهی توصیه نمیشود و در بارداری لازم است حدود یک هفته قبل از زایمان قطع شود.
بیشتر بدانید: بهترین پماد برای زخم پای دیابتی چیست؟
سوالات متداول
مصرف پلاویکس در افراد مسن چه تفاوتی با افراد جوانتر دارد؟
در سالمندان خطر خونریزی بیشتر است، زیرا عروق شکنندهتر بوده و عملکرد کبد و کلیه ممکن است کاهش یافته باشد. به همین دلیل در افراد مسن، پایش دقیقتر علائم خونریزی و بررسی داروهای همزمان اهمیت بیشتری دارد، حتی اگر دوز دارو تغییری نکند.
آیا آزمایشی وجود دارد که نشان دهد پلاویکس در بدن فرد مؤثر است یا نه؟
بله، برخی آزمایشهای تخصصی مانند تست عملکرد پلاکت یا بررسی ژنتیکی CYP2C19 میتوانند نشان دهند که پلاویکس تا چه حد در بدن فرد اثرگذار است. این آزمایشها معمولاً برای بیماران پرخطر یا کسانی که چند بار دچار لخته شدهاند انجام میشود.
آیا همه افراد به پلاویکس پاسخ یکسانی میدهند؟
خیر. پاسخ بدن به پلاویکس در افراد مختلف میتواند متفاوت باشد. برخی افراد به دلیل تفاوتهای ژنتیکی در آنزیمهای کبدی، پلاویکس را کمتر فعال میکنند و در نتیجه اثر ضدلخته آن در بدنشان ضعیفتر است. در این افراد، پزشک ممکن است داروی جایگزین یا دوز متفاوتی را در نظر بگیرد.
آیا پلاویکس میتواند باعث کمخونی شود؟
بهطور مستقیم خیر، اما اگر مصرف پلاویکس باعث خونریزیهای مزمن و پنهان (مثلاً خونریزی گوارشی خفیف و طولانیمدت) شود، ممکن است در درازمدت به کمخونی منجر گردد. به همین دلیل افت هموگلوبین بدون علت مشخص باید بررسی شود.
