کامل‌ترین راهنمای انواع زخم دهان + درمان

زخم دهان به ضایعات دردناکی گفته می‌شود که ممکن است روی زبان، لثه، داخل گونه یا سقف دهان ظاهر شوند و معمولاً با مرکز سفید یا زرد و حاشیه قرمز دیده می‌شوند. شایع‌ترین نوع آن آفت دهانی است که اغلب به دلیل استرس، کمبود ویتامین یا آسیب‌های کوچک دهان ایجاد می‌شود. برخی زخم‌ها مانند برفک دهان منشأ قارچی دارند و بعضی دیگر مانند تبخال ویروسی و مسری هستند. همچنین ضایعاتی مانند لکوپلاکیا یا اریتروپلاکیا می‌توانند نشانه تغییرات مهم‌تری در بافت دهان باشند. بیشتر زخم‌های دهانی طی یک تا دو هفته بهبود می‌یابند، اما زخم‌هایی که طولانی می‌شوند نیاز به بررسی پزشکی دارند.

علائم زخم دهان

زخم‌های دهانی معمولاً با نشانه‌های زیر همراه‌اند:

• درد هنگام خوردن غذاهای تند یا ترش
• تحریک هنگام مسواک‌زدن
• تورم خفیف اطراف زخم
• گاهی بوی بد دهان
• کاهش بزاق یا احساس خشکی

اگر تعداد زخم‌ها زیاد شود یا مکرر تکرار شوند، معمولاً نشان‌دهنده علت زمینه‌ای است.

انواع زخم دهان

زخم های دهان می‌توانند ناشی از عوامل ساده مثل آفت و تبخال باشند یا به بیماری های مهم‌تری مثل لکوپلاکیا و اریتروپلاکیا مربوط شوند. هر زخمی که بیش از دو هفته ماندگار شود یا با درد شدید و علائم عمومی همراه باشد، نیاز به بررسی تخصصی دارد.

آفت دهانی Aphthous ulcer

آفت دهانی یکی از شایع ترین زخم های داخل دهان است که معمولا روی زبان، لثه یا داخل گونه دیده می‌شود. این زخم ها کوچک، گرد و دردناک هستند و اغلب با مرکز سفید یا زرد و حاشیه قرمز مشخص می‌شوند. علت دقیق آفت هنوز مشخص نیست، اما استرس، خستگی، گاز گرفتن ناخواسته گونه، کمبود ویتامین ب دوازده، آهن و فولات نقش مهمی دارند. آفت دهانی مسری نیست و معمولا طی یک تا دو هفته بدون باقی گذاشتن اثر بهبود می‌یابد. افراد مبتلا در روز های اول بیشترین درد را تجربه می‌کنند و مصرف غذا های ترش یا تند آن را تشدید می‌کند.

English: “Mouth sores can be painful and make it difficult to eat, drink, and talk.”

«زخم‌های دهان می‌توانند دردناک باشند و خوردن، نوشیدن و صحبت کردن را دشوار کنند.»
منبع: nidcr

لیکن پلان دهانی

لیکن پلان دهانی یک بیماری التهابی و خود ایمنی است که می‌تواند به شکل خطوط سفید توری شکل، زخم های دردناک یا قرمزی منتشر روی مخاط دهان دیده شود. این ضایعات بیشتر روی گونه های داخلی و لثه ظاهر می‌شوند و ممکن است سوزش مداوم ایجاد کنند. برخی بیماران هنگام مصرف غذا های گرم یا ادویه دار درد بیشتری احساس می‌کنند. علت دقیق این بیماری ناشناخته است، اما نقش سیستم ایمنی در حمله به بافت دهان تایید شده است. لیکن پلان دهانی طولانی مدت است و نیاز به پیگیری پزشکی دارد، زیرا در موارد نادر می‌تواند با تغییرات پیش سرطانی همراه باشد.

لکوپلاکیا

لکوپلاکیا به صورت لکه های سفید یا خاکستری ضخیم در دهان ظاهر می‌شود که با خراشیدن جدا نمی‌شوند. این ضایعه معمولا بدون درد است و بیشتر در افراد سیگاری یا مصرف کنندگان قلیان دیده می‌شود. تحریک مداوم دهان توسط دندان های تیز، پروتز نامناسب یا مصرف الکل نیز خطر ایجاد لکوپلاکیا را افزایش می‌دهد. هرچند اغلب موارد خوش خیم هستند، اما بخشی از این ضایعات قابلیت تبدیل به تغییرات پیش سرطانی را دارند. به همین دلیل توصیه می‌شود هر ضایعه سفید پایدار که بیش از دو هفته باقی بماند، توسط دندانپزشک یا متخصص بیماری های دهان بررسی و در صورت نیاز بیوپسی شود.

اریتروپلاکیا

اریتر و پلاکیا ضایعه ای قرمز، براق و معمولا بدون درد در دهان است که نسبت به لکوپلاکیا شیوع کمتر اما اهمیت بالاتری دارد. این ضایعات اغلب روی کف دهان، لثه یا کناره زبان دیده می‌شوند و به دلیل احتمال بالای تغییرات پیش سرطانی باید جدی گرفته شوند. عوامل خطر شامل سیگار، الکل، تحریک مزمن و ضعف سیستم ایمنی است. اریتروپلاکیا برخلاف بسیاری از زخم های ساده دهانی خودبه خود بهبود نمی‌یابد و نیازمند معاینه دقیق و معمولا بیوپسی است. تشخیص زود هنگام در این ضایعه نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری و درمان به موقع دارد.

برفک دهان کاندیدیازیس

برفک دهان یک عفونت قارچی ناشی از رشد بیش از حد قارچ کاندیدا است. این بیماری به شکل لکه های سفید کرمی رنگ روی زبان، لثه یا سقف دهان دیده می‌شود که هنگام پاک شدن ممکن است سطح زیرین قرمز و دردناک شود. برفک دهان بیشتر در افرادی رخ می‌دهد که آنتی بیوتیک های طولانی مدت مصرف کرده اند، مبتلا به خشکی دهان هستند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند. نوزادان و سالمندان نیز در معرض خطر بیشتری هستند. درمان شامل دهان شویه یا ژل ضد قارچ است. رعایت بهداشت دهان، کاهش مصرف شیرینی و مرطوب نگه داشتن دهان به بهبود سریع تر کمک می‌کند.

تبخال دهانی HSV

تبخال دهانی یک عفونت ویروسی مسری ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس است که معمولا روی لب ها یا اطراف دهان ظاهر می‌شود. این ضایعه ابتدا به شکل سوزش یا مور مور آغاز می‌شود و سپس به تاول های کوچک و دردناک تبدیل می‌شود. استرس، آفتاب شدید، تب، دوره قاعدگی یا ضعف سیستم ایمنی می‌توانند موجب فعال شدن ویروس شوند. تبخال دهانی معمولا طی یک هفته تا ده روز بهبود می‌یابد، اما امکان انتقال آن در مراحل فعال بسیار زیاد است. استفاده از پماد های ضد ویروس در ساعات نخست بروز علائم می‌تواند مدت و شدت بیماری را کاهش دهد.

زخم های ناشی از بیماری های سیستمیک

برخی بیماری های سیستمیک می‌توانند با زخم های دهانی خود را نشان دهند. بیماری سلیاک، بیماری کرون، کمبود ویتامین ب دوازده، فولات و آهن از عوامل شایع ایجاد آفت های مکرر هستند. بیماری بهجت نیز با زخم های عود کننده دهانی و چشمی همراه است. مشکلات خونی، اختلالات ایمنی و برخی عفونت های ویروسی می‌توانند زخم های مقاوم و شدید مانند زخم پای دیابتی ایجاد کنند. این زخم ها معمولا طولانی تر، دردناک تر و همراه با علائم عمومی مانند خستگی، تب یا مشکلات گوارشی هستند. در چنین مواردی درمان فقط شامل تسکین موضعی نیست و باید علت اصلی توسط پزشک بررسی و مدیریت شود.

روش‌ های درمان

زخم دهان بسته به علت ایجاد آن می‌ تواند با روش‌ های مختلفی درمان شود. در بسیاری از موارد، این زخم‌ ها طی یک تا دو هفته به طور خود به خود بهبود پیدا می‌ کنند؛ اما در موارد دردناک، مکرر یا طولانی مدت نیاز به درمان هدفمند وجود دارد. روش‌ های درمان زخم دهان معمولا به دو دسته کلی تقسیم می‌ شوند: درمان‌ های دارویی که توسط پزشک یا داروساز توصیه می‌ شوند و درمان‌ های خانگی که با هدف کاهش درد و تسریع ترمیم بافت دهان انجام می‌ گیرند. انتخاب روش مناسب به نوع زخم، شدت علائم و وجود بیماری‌ های زمینه ای بستگی دارد.

درمان دارویی

درمان دارویی زخم دهان زمانی استفاده می‌ شود که زخم‌ ها شدید، مکرر یا بسیار دردناک باشند. پزشک ممکن است برای کاهش التهاب و درد از ژل‌ های موضعی بی حس کننده برای مدیریت پوست اطراف زخم، دهان شویه‌ های ضد عفونی کننده یا پماد های کورتیکو استروئیدی استفاده کند. در برخی موارد نیز دارو های ضد قارچ برای برفک دهان یا دارو های ضد ویروس برای تبخال تجویز می‌ شود. اگر زخم دهان به دلیل کمبود مواد مغذی ایجاد شده باشد، مصرف مکمل‌ هایی مانند ویتامین ب دوازده، فولات یا آهن نیز می‌ تواند به بهبود و پیشگیری از عود زخم کمک کند.

درمان خانگی

درمان‌ های خانگی نقش مهمی در کاهش درد و تسریع بهبود زخم دهان دارند و معمولا برای زخم‌ های خفیف توصیه می‌ شوند. شست و شوی دهان با محلول آب و نمک یکی از ساده‌ ترین روش‌ ها برای کاهش التهاب و جلوگیری از عفونت است. استفاده از عسل طبیعی، ژل آلوئه ورا یا کمپرس سرد نیز می‌ تواند به تسکین درد کمک کند. همچنین بهتر است در دوره بهبود از مصرف غذا های تند، بسیار اسیدی یا سفت پرهیز شود. رعایت بهداشت دهان و دندان و استفاده از مسواک نرم نیز به ترمیم سریع تر بافت آسیب دیده کمک می‌ کند.

چه زمانی زخم دهان خطرناک است؟

زخم دهان زمانی خطرناک محسوب می‌ شود که بیش از چهارده روز باقی بماند، اندازه آن بزرگ شود یا همراه با علائمی مانند تب، بوی بد دهان، خونریزی، کاهش وزن، درد شدید یا ایجاد توده باشد. زخم‌ های مکرر یا مقاوم نیز نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.

جدول تفاوت زخم دهان با تبخال دهانی

راه‌های پیشگیری

• کاهش استرس
• خواب کافی
• پرهیز از غذاهای محرک
• مصرف کافی میوه و سبزی
• استفاده از مسواک نرم
• درمان بیماری‌های زمینه‌ای

سوالات رایج درباره انواع زخم