تفاوت زخم شریانی و وریدی چیست؟ راه تشخیص سریع

زخم‌ های وریدی و شریانی هر دو نوعی از زخم‌های مزمن هستند که به دلیل مشکلات مختلف در عروق خونی ایجاد می‌شوند. این زخم‌ها تاثیر زیادی بر زندگی افراد داشته و ممکن است کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند. اما این دو نوع زخم ویژگی‌ها و دلایل ایجاد متفاوتی دارند که در این مقاله به صورت مفصل به آنها خواهیم پرداخت.

ماهیت زخم های وریدی و شریانی

زخم های شریانی و وریدی دو نوع از زخم های باز هستند که بر روی بدن به وجود می آیند ؛ این زخم ها اغلب در اندام های تحتانی مانند پاها تشکیل می شوند.

به دلیل فقدان جریان خون به بافت، زخم های شریانی در نتیجه صدمه به عروق ایجاد می شوند . زخم های وریدی از آسیب به رگ ها ، ناشی از بازگشت ناکافی خون به قلب ایجاد می شوند.

بر خلاف سایز زخم ها ، ترمیم و درمان این نوع زخم ها ماه ها به طول می انجامد . با اینکه این دو نوع زخم شباهت هایی با یکدیگر دارند اما برای اطمینان از بهبودی کامل و سریع نیازمند روش های درمانی متفاوت هستند.

در جدول زیر، تفاوت‌های اصلی بین زخم های وریدی و شریانی را به صورت خلاصه ذکر کرده‌ایم:

زخم‌های وریدی

زخم‌های وریدی معمولا به دلیل اختلال در گردش خون و نقص در عملکرد دریچه‌های وریدی ایجاد می‌شوند. این زخم‌ها بیشتر در نواحی پایین بدن، به ویژه در قسمت داخلی پاها و قوزک‌ها، ظاهر می‌شوند.

علل اصلی بروز زخم‌های وریدی، نارسایی وریدی مزمن و فشار در وریدها است که به دلیل عدم بازگشت مناسب خون به قلب، در رگ‌های خونی تجمع پیدا می‌کند و باعث ایجاد زخم خواهد شد.

زخم‌های شریانی

زخم‌های شریانی در بیشتر مواقع به دلیل اختلال در جریان خون شریانی ایجاد می‌شوند. این امر به دلیل آترواسکلروز (تصلب شریان‌ها) یا انسداد شریان‌ها رخ می‌دهد. اما بیشتر در قسمت‌های دورتر از قلب، مانند انگشتان پا، پاشنه‌ها و قسمت‌های پایین‌تر پاها، ظاهر می‌شوند.

ویژگی‌ها و علائم وریدی

زخم های وریدی داستان کاملا متفاوتی دارند و بر اثر ناتوانی سیاهرگ ها در بازگرداندن خون به قلب ایجاد می شوند. وقتی دریچه های وریدی خراب می شوند، خون در پایین ترین نقطه بدن یعنی پا ها جمع می شود و فشار بالایی به دیواره رگ ها وارد می کند. این فشار باعث نشت مایعات و گلبول های خون به زیر پوست می شود. این زخم ها معمولا در اطراف قوزک داخلی مچ پا شکل می گیرند. بر خلاف زخم های شریانی، زخم های وریدی درد بسیار کمتری دارند و درد آنها بیشتر به صورت احساس سنگینی و خستگی در پا خود را نشان می دهد. لبه های این زخم ها نامنظم و سطحی است و معمولا ترشحات بسیار زیادی از بستر زخم خارج می شود.

بیشتر بدانید: درمان زخم جراحی

تورم مزمن و تغییر رنگ پوست پا

بارز ترین ویژگی بصری در بیماران مبتلا به نارسایی وریدی، تورم شدید و مزمن در ناحیه ساق و مچ پا است. این ورم با ایستادن های طولانی مدت بیشتر می شود و با بالا نگه داشتن پا تا حد زیادی کاهش می یابد. رسوب آهن موجود در گلبول های قرمز خون در زیر پوست، باعث می شود که رنگ پوست اطراف زخم به تدریج تیره شده و هاله ای قهوه ای رنگ یا متمایل به سیاه در مچ پا ایجاد شود. پوست این ناحیه ضخیم، سفت و ملتهب می شود و مستعد بروز اگزما و خارش های شدید است. این تغییرات بافتی زمینه را برای ایجاد زخم های وسیع و ترشح دار فراهم می کند که نیازمند مدیریت دقیق و کنترل رطوبت هستند.

“Venous ulcers are caused by a problem with blood flow returning to the heart. Arterial ulcers are caused by a problem with blood flow away from the heart.”

زخم های وریدی به دلیل مشکل در بازگشت جریان خون به سمت قلب ایجاد می شوند. در مقابل، زخم های شریانی به دلیل مشکل در جریان خون خروجی از قلب و نرسیدن اکسیژن به بافت ها به وجود می آیند.
منبع: webmd

علائم زخم شریانی (ایسکمیک)

هنگامی که مسیر خون رسانی در سرخرگ ها مسدود می شود، بافت ها از دریافت اکسیژن محروم می مانند و زخم شریانی یا ایسکمیک شکل می گیرد. یکی از بارز ترین نشانه های این نوع زخم، سرد شدن شدید اندام درگیر است. پوست پای بیمار معمولا براق، خشک و کاملا بدون مو می شود که نشان دهنده مرگ تدریجی بافت ها است. اگر انگشتان دست خود را روی مچ پای بیمار قرار دهید، به سختی می توانید نبض او را احساس کنید و در موارد پیشرفته تر، نبض به طور کامل از بین می رود. این زخم ها بیشتر در نوک انگشتان پا، بین انگشتان یا روی پاشنه پا ایجاد می شوند. رنگ پریدگی شدید پا هنگام بالا آوردن آن نیز از دیگر نشانه های هشدار دهنده این بیماری است.

مطلب مرتبط: زخم سوختگی

درد شبانه و ظاهر پانچ شده زخم

درد ناشی از زخم های شریانی بسیار طاقت فرسا است و معمولا در طول شب و زمان استراحت به اوج خود می رسد. بیمار برای کاهش این درد مجبور می شود پای خود را از لبه تخت آویزان کند تا نیروی جاذبه زمین به جریان خون کمک کند. از لحاظ ظاهری، این زخم ها لبه هایی کاملا گرد و منظم دارند، به طوری که انگار با یک دستگاه سوراخ کن یا پانچ برداشته شده اند. بستر زخم شریانی معمولا خشک و بدون ترشح است و بافت های مرده به رنگ سیاه یا زرد در کف آن دیده می شوند. به دلیل عدم رسیدن خون تازه، هیچ گونه بافت جوانه زننده و سالمی در اطراف لبه های زخم مشاهده نمی شود و روند ترمیم کاملا متوقف است

روش‌های درمان

پزشکان برای درمان زخم‌های وریدی از باندهای فشاری یا جوراب‌های فشاری استفاده می‌کنند تا گردش خون بهبود یابد. بیماران می‌توانند برای بهبود وضعیت زخم از داروهای ضد التهابی یا ضدعفونی‌کننده نیز استفاده کنند. در برخی موارد نیز می‌توان با جراحی به اصلاح نقص‌های وریدی و بهبود جریان خون کمک کرد.

برای درمان زخم‌های شریانی از افزایش جریان خون شریانی استفاده می‌شود و به جراحی‌هایی نظیر بای‌پس شریانی، آنگیوپلاستی یا داروهایی که به بهبود جریان خون و کاهش تشکیل لخته‌ها کمک می‌کنند، نیاز خواهید داشت. شما می‌توانید با کنترل بیماری‌هایی نظیر فشار خون بالا و دیابت از بروز چنین زخم‌هایی جلوگیری کنید. 

پیشگیری و مراقبت

همیشه بهتر است قبل از بروز بیماری‌ها به فکر پیشگیری از آنها باشیم. خوب است بدانید که بروز زخم‌های وریدی و شریانی اهمیت ویژه‌ای داشته و بسیاری از پزشکان برای درمان و مراقبت از بیمار از جوراب‌های فشاری استفاده می‌کند. ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت می‌تواند به کاهش احتمال بروز زخم کمک کند.

با کنترل عوامل خطرسازی مانند فشار خون بالا و دیابت می‌توانید در پیشگیری از زخم‌های شریانی موثر واقع شوید. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری یا تمرینات تقویتی پا در بهبود جریان خون در پاها و تقویت عضلات وریدی کمک‌کننده خواهند بود.

اگر شغلتان جوری است که باید چندین ساعت پی در پی پشت میز بنشینید، حتما هر از چند گاهی پاهای خود را حرکت دهید تا گردش خون به درستی انجام شود و خون در رگ‌ها ثابت باقی نماند. نکته مهم دیگر این است که سیگار کشیدن باعث کاهش جریان خون و آسیب به دیواره شریان‌ها می‌شود. پس به راحتی می‌توانید با ترک سیگار به بهبود سلامت قلب و عروق کمک کنید.

کاهش وزن اضافی با رژیم غذایی و ورزش می‌تواند به بهبود جریان خون کمک کند. آسپرین یا واژگارها نیز برای کاهش تشکیل لخته خون و جلوگیری از انسداد شریان‌ها توصیه می‌شود.

سیستم بدن و نقش رگ ها

سیستم گردش خون انسان درست مانند یک شبکه لوله کشی پیچیده و مهندسی شده کار می کند. شریان ها یا سرخرگ ها نقش لوله های اصلی را دارند که خون زلال و پر از اکسیژن را با فشار بسیار بالا از قلب به تمام بافت های بدن می رسانند. این رگ ها دیواره های بسیار ضخیم و محکمی دارند تا بتوانند در برابر فشار پمپاژ قلب مقاومت کنند. در سمت دیگر این سیستم لوله کشی، ورید ها یا همان سیاهرگ ها قرار گرفته اند. ورید ها مانند شبکه جمع آوری عمل می کنند و خون استفاده شده و بدون اکسیژن را با فشار بسیار کم به سمت قلب بر می گردانند. وجود دریچه های یک طرفه در ورید ها مانع از برگشت خون به پایین می شود. اختلال در هر بخش از این لوله کشی دقیق باعث تخریب بافت ها و ایجاد زخم های مزمن خواهد شد..

روش های تشخیص نوع زخم در کلینیک

تشخیص دقیق نوع زخم پایه و اساس یک درمان موفق است. پزشکان متخصص در کلینیک های پیشرفته برای جلوگیری از خطاهای پزشکی، به معاینات چشمی اکتفا نمی کنند و از تجهیزات تشخیصی مدرن بهره می برند. دستگاه سونوگرافی داپلر یکی از مهم ترین ابزار ها برای بررسی وضعیت جریان خون در رگ های عمقی و سطحی است. با این روش می توان محل دقیق گرفتگی شریان ها یا نارسایی دریچه های وریدی را به وضوح مشاهده کرد. همچنین دستگاه های سنجش اکسیژن بافتی یا اکسیمتری از راه پوست، میزان دقیق اکسیژن در لبه های زخم را اندازه گیری می کنند. این ارزیابی های بالینی به تیم درمان کمک می کند تا برنامه ای کاملا اختصاصی و بدون ریسک را برای نجات اندام بیمار طراحی و اجرا کنند.

اهمیت تشخیص دقیق

تشخیص صحیح بین زخم‌های وریدی و شریانی از اهمیت بسیاری برخوردار است چون همانطوری که در بالا به آنها اشاره کردیم، هر یک از این زخم‌ها علائم، مشخصات و درمان‌های متفاوتی دارند. با تشخیص نادرست امکان دارد که وضعیت بیمار حتی بدتر از قبل شود.

پزشک می‌تواند برای تشخیص دقیق‌تر، از روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی داپلر یا آنژیوگرافی استفاده کند و جریان خون بیمار را بررسی کند.

شاخص مچ به بازو (ABI) و تست بورگر

اندازه گیری شاخص ای بی آی (ABI) یک روش استاندارد و طلایی برای تشخیص بیماری های شریانی است. در این روش، فشار خون در ناحیه مچ پا با فشار خون بازو مقایسه می شود. اگر عدد به دست آمده کمتر از نه دهم باشد، نشان دهنده افت جریان خون و تایید کننده ایسکمی است. تست بورگر نیز یک معاینه فیزیکی بسیار کارآمد است که پزشک پای بیمار را بالا می برد. اگر پا در کمتر از یک دقیقه سفید و بی رنگ شود، انسداد شریانی قطعی است. سپس از بیمار خواسته می شود پاهای خود را از لبه تخت آویزان کند؛ تاخیر در بازگشت رنگ طبیعی پوست و سرخ شدن بیش از حد آن، شدت آسیب عروقی را به تیم پزشکی نشان می دهد.

سوالات متداول

نظرات مختلف مخاطبین

رضا مهدوی

سال ها درگیر ورم شدید و زخم مچ پا بودم. همه جا فقط پماد می دادند و زخم دوباره باز می شد. در مجموعه دنیای زخم تازه متوجه شدم مشکل از رگ های وریدی و تجمع خون است. با بانداژ فشاری مخصوص و بعد هم جوراب واریس ، الان شش ماه است که پای من کاملا خوب شده و اثری از زخم نیست.

مریم رسولی

مادر من دیابت دارد و شب ها از درد شدید پا خواب نداشت. نوک انگشت هایش تیره و سرد شده بود. خدا را شکر تیم متخصص کلینیک دنیای زخم  خیلی سریع تشخیص دادند که مشکل از خون رسانی شریانی است. با دستگاه ها و پانسمان های جدید درمان را شروع کردند و الان هم درد مادر افتاده و هم زخم در حال بسته شدن است.

احمد پورغلام

من اصلا نمی دانستم زخم شریانی با وریدی چه فرقی دارد و چرا زخم پای من با وجود مصرف آنتی بیوتیک خوب نمی شود. متخصص های دنیای زخم با صبر و حوصله علت اصلی را با سونوگرافی پیدا کردند و با روش های نوین مثل وکیوم تراپی به داد پای من رسیدند. واقعا کارشان علمی و دقیق است.

سارا کمالی

پدرم یک زخم عمیق روی ساق پا داشت که مدام ترشح می کرد و رنگ پوستش قهوه ای شده بود. در دنیای زخم اول وضعیت رگ ها را چک کردند و متوجه مشکل بازگشت خون شدند. مراقبت های اصولی و آموزش هایی که برای بالا نگه داشتن پا به ما دادند ، باعث شد این زخم کهنه بالاخره درمان شود. از همه پرسنل مجموعه دنیای زخم ممنونم.